Projekt specustawy emerytalnej – co zakłada i kogo obejmie?

Projekt nowej specustawy emerytalnej z 13 lipca 2026 r. może zmienić sposób, w jaki część seniorów odzyska zaniżone świadczenia z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Sprawdź, kogo obejmie, jak ZUS ustali wysokość świadczenia po zmianach i dlaczego dla wielu osób droga sądowa może okazać się korzystniejsza.

Czym jest projekt specustawy emerytalnej?

Projekt specustawy emerytalnej to przygotowana przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej propozycja nowych przepisów. Mają one podnieść emerytury części seniorów, którym ZUS zaniżył świadczenie po przejściu z wcześniejszej emerytury na powszechną.

Kierowane jest do emerytów, którzy najpierw skorzystali z wcześniejszej emerytury, a dopiero potem, (wraz z ukończeniem powszechnego wieku emerytalnego) nabyli prawo do emerytury powszechnej.

Z wcześniejszych świadczeń korzystały różne grupy zawodowe. Uprawnieni byli między innymi pracownicy w szczególnych warunkach, osoby z prawem do emerytury górniczej, świadczeń z tytułu działalności twórczej oraz emerytury częściowej.

Skąd wziął się problem? Art. 25 ust. 1b i wyrok Trybunału Konstytucyjnego

Źródłem sporu jest art. 25 ust. 1b ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przepis nakazywał pomniejszanie kapitału emerytalnego o kwoty pobranych wcześniejszych emerytur.

Osoba, która najpierw pobierała wcześniejsze świadczenie, przy ustalaniu emerytury powszechnej dostawała mniej, niż wynikałoby ze składek na ubezpieczenie emerytalne zapisanych na koncie ubezpieczonego.

Najgorsze było to, że wielu ubezpieczonych decydowało się na wcześniejszą emeryturę, nie wiedząc, że wpłynie to negatywnie na późniejsze świadczenie. Problem ujawniał się dopiero przy ustalaniu emerytury na podstawie art. 24 ustawy emerytalnej, gdy kapitał początkowy i składki pomniejszano o wcześniej wypłacone kwoty.

Trybunał Konstytucyjny uznał w wyroku z 4 czerwca 2024 r. (sygn. SK 140/20), że mechanizm pomniejszania kapitału emerytalnego, wprowadzony na podstawie art. 25 ust. 1b, jest niezgodny z Konstytucją wobec osób, które przeszły na wcześniejszą emeryturę.

źródło: https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/wyroki/art/12798-obliczenie-naleznego-swiadczenia-emerytalnego-poprzez-pomniejszenie-emerytury-z-wieku-powszechnego-o-kwote-pobranych-wczesniej-emerytur

Nowy projekt ustawy sięga dużo szerzej. Według szacunków ekspertów sprawa może dotyczyć nawet blisko 200 tys. emerytów. Sprawdź więc, kto konkretnie mieści się w zasięgu przepisów.

Kogo obejmie nowa specustawa emerytalna?

Projekt zakłada precyzyjne kryteria i celowo nie wymienia roczników. Rozstrzygnięciem będzie moment złożenia wniosku, a nie data urodzenia.

Rozwiązanie może wobec tego objąć osoby, które wniosek o wcześniejszą emeryturę złożyły przed 6 czerwca 2012 r., a decyzję dostały już po tej dacie. Prawo do emerytury powszechnej powstaje po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego, który wynosi 60 lat dla kobiet i 65 lat w przypadku mężczyzn.

Przepisy obejmą więc także mężczyzn urodzonych w późniejszych rocznikach oraz osoby z młodszych roczników, o ile spełniają ustawowe warunki.

Jak ZUS ustali wysokość zwiększenia?

Zmiana jest zasadnicza. Projekt nie przewiduje ponownego przeliczenia emerytury. Zamiast ustalać całe świadczenie na nowo, ZUS ma wyliczyć osobny dodatek, czyli „zwiększenie do emerytury", które tylko częściowo oddaje korzyść z pominięcia spornego przepisu. Obowiązki ZUS obejmują ustalenie tej kwoty z urzędu.

Mechanizm z art. 2 projektu wygląda następująco:

1. ZUS oblicza emeryturę powszechną, jaka przysługiwałaby na dzień osiągnięcia wieku emerytalnego, gdyby pominąć art. 25 ust. 1b – z uwzględnieniem kapitału początkowego i składek oraz tablic określających średnie dalsze trwanie życia.
2. Porównuje tę hipotetyczną kwotę z ostatnio pobieraną wcześniejszą emeryturą.
3. Jeśli emerytura powszechna wypada wyżej, ustala różnicę względem dotychczasowej wysokości świadczenia.
4. Jeśli wypada równo lub niżej, umarza postępowanie, a dodatek nie przysługuje.
5. Różnicę mnoży przez współczynnik korygujący, którego wartość zależy od tego, jak długi był okres pobierania wcześniejszej emerytury.

Zgodnie z pierwotnymi założeniami pełne przeliczenie potrafiło dać nawet kilkaset złotych miesięcznie. Nowy mechanizm tę korzyść obcina, więc realna podwyżka liczona w zł miesięcznie może okazać się niższa. O ostatecznej kwocie decyduje jednak nie tylko wzór, ale przede wszystkim terminy.

Od kiedy ma obowiązywać specustawa emerytalna?

Zgodnie z projektem ustawa wejdzie w życie 1 kwietnia 2027 r. Samo zwiększenie ZUS ustali z urzędu, ze skutkiem od 1 maja 2027 r., w terminie trzech miesięcy od tej daty lub od dnia osiągnięcia wieku emerytalnego.

Projekt nie przewiduje wyrównań wstecznych. Podwyżka ma obowiązywać dopiero od maja 2027 r., nie za wcześniejsze lata, gdy świadczenie było wypłacane w zaniżonej wysokości. Podobne zasady projekt przewiduje dla zwiększenia rent rodzinnych po osobach uprawnionych (w części zależnej od ich liczby).

Na ZUS spada również obowiązek informacyjny. Zakład ma opublikować (na zasadach określonych w projekcie) informacje o terminie, zasadach składania wniosków i trybie ustalania zwiększenia. Zanim jednak przepisy wejdą w życie, część osób stanie przed wyborem: czekać na ustawę czy już teraz iść do sądu.

Specustawa emerytalna a droga sądowa – co się bardziej opłaca?

Dla wielu seniorów to dziś najważniejsze pytanie. Zestawienie poniżej pokazuje, czym różni się rozwiązanie z projektu od dochodzenia swoich praw przed sądem.

Na drodze sądowej sąd może orzec o całkowitym pominięciu art. 25 ust. 1b. Wygrana daje też szansę na wyższe świadczenie oraz wyrównanie za wcześniejszy okres. Zgodnie z projektem samo skierowanie sprawy do sądu co do zasady nie pozbawia prawa do ustawowego zwiększenia (wyłącza z niego dopiero prawomocny wyrok ustalający wysokość emerytury z pominięciem spornego przepisu).

Co budzi wątpliwości odnośnie nowego projektu specustawy emerytalnej?

Zwolennicy podkreślają, że objęte nim osoby uzyskają gwarancję wypłaty świadczenia w podwyższonej wysokości z urzędu, bez prowadzenia procesu, jednak niektórzy patrzą na sytuację inaczej, wymieniając następujące ryzyka:

• Ograniczona korzyść – zastąpienie pełnego przeliczenia „zwiększeniem" ze współczynnikiem korygującym sprawia, że wielu emerytów dostanie tylko część kwoty, jaką dałoby ponowne ustalenie wysokości emerytury.
• Brak wyrównań – rozwiązanie pomija okres, w którym świadczenie było zaniżone. Dla części osób to realna strata.
• Ryzyko nierównego traktowania – eksperci ostrzegają przed sytuacją uprzywilejowania jednej grupy świadczeniobiorców względem innych oraz przed odmiennym traktowaniem różnych grup zawodowych w systemie ubezpieczeń społecznych.

Część ekspertów oraz ZUS wskazują, że proponowany sposób ustalania wysokości emerytur może okazać się niekorzystny dla wielu poszkodowanych. To kolejny powód, by nie zwlekać z oceną własnej sytuacji.

Czy warto czekać na specustawę, czy działać teraz?

Odpowiedź zależy od indywidualnej sytuacji, ale sam projekt daje wyraźny sygnał. Po wejściu w życie projektowanej ustawy nie będzie już można samodzielnie wszcząć postępowania o ponowne przeliczenie emerytury. Postępowanie administracyjne lub sądowe rozpoczęte wcześniej toczy się natomiast aż do prawomocnego zakończenia.

Czasu jest więc coraz mniej. Osoby, które rozpoczną sprawę, zanim wejdzie w życie projektowana ustawa, zachowują możliwość jej kontynuowania, a samo wprowadzenie zaproponowanego rozwiązania im tego nie odbierze.

Jeśli nie masz pewności, czy Twoja emerytura mogła zostać zaniżona, prześlij sprawę do bezpłatnej weryfikacji w Helpfind. Specjaliści sprawdzą, czy w Twoim przypadku istnieje możliwość ponownego przeliczenia emerytury i podpowiedzą, jak możesz dalej działać. Po analizie otrzymasz jasną informację o swojej sytuacji oraz propozycję dalszych kroków, bez zobowiązań.

Jakie warunki należy spełnić?

• nabycie prawa do wcześniejszej emerytury przed 6 czerwca 2012 r.,
• pobieranie emerytury powszechnej przyznaną po 1 stycznia 2013 r.,
• wykonywanie zawodów objętych dodatkowymi uprawnieniami emerytalnymi (nauczyciele, górnicy, kolejarze, osoby pracujące w warunkach szczególnych),
• przynależność do roczników objętych zmianami w systemie ustalania świadczeń (mężczyźni urodzeni w latach 1949–1952 r. oraz 1954–1961 r. i kobiety urodzone w latach 1954–1966 r.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)